Ova rupa sa strmim stranama, široka oko 222 metra i duboka do 43 metra, najveći je poznati udarni krater u Sunčevom sistemu nastao u novije vreme.
Istraživači kažu da se procijenjuje da se događaj ovakvih razmjera dešava samo jednom u 132 godine, što ga čini riznicom informacija dok se američka agencija NASA priprema za povratak na Mjesec i izgradnju lunarne baze.
- Ovaj događaj predstavlja statistički rijedak, zapravo jednom u životu zabilnežen fenomen – napisali su naučnici u jednoj od dvije studije o ovoj temi koje su se u srijedu pojavile u žurnalu Science Advances.
Letjelica Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) uočila je krater na strani Mjeseca okrenutoj ka Zemlji u maju 2024. godine, ubrzo nakon što ga je formirao fragment asteroida ili komete koji je pristigao iz svemira. Udar na Mnesec nije detektovan u realnom vremenu od strane teleskopa na Zemlji i u svemiru.
Snimci širokougaonom kamerom sa letjelice LRO nisu bili identifikovani u gomili podataka sve do avgusta 2025. godine. Letjelica je prošle jeseni prikupila detaljnije slike, nakon čega je uslijedila potvrda otkrića početkom ove godine.
Krater, nazvan po pokojnom Tomasu Mekgetčinu, bivšem direktoru Hjustonskog instituta za Mjrsec i planete, tri je puta veći od prethodnog rekordera koji je LRO pronašla pijre jedne decenije. Mjesečeva površina, koja je od davnina prekrivena kraterima, nosi neke od najvećih udarnih kratera u Sunčevom sistemu, uključujući i jedan koji se proteže više od 2.400 kilometara u prečniku.
Ovaj najnoviji udar preorao je mjesečevu površinu u dužini većoj od 100 kilometara. Prašina i stjenovito tlo odbačeni su pod većim uglom nego što se očekivalo, prema riječima Marka Robinsona, glavnog naučnika za kamere na LRO, koji radi u kompaniji Intuitive Machines. Robinson je bio vodeći autor jedne od studija.
Posebna studija identifikovala je hladnu zonu široku 7 kilometara oko novog kratera, što je u skladu sa rastresanjem gornjeg sloja mjesečevog tla. Koautor Dejvid Pejdž sa Univerziteta Kalifornije u Los Anđelesu poredi to sa baštovanstvom.
- Sada o udarima razmišljamo kao o načinu da se „obrađuje“ regolit prevrćući sedimente i izbacujući na površinu materijal koji je obično ispod nje – naveo je Pejdž u saopštenju.
Brojna otkrića kratera od strane LRO od njenog lansiranja 2009. godine pokazuju da se gornji sloj mjesečevog tla (2 centimetra) prevrće uslijed izbačenog materijala na svakih 80.000 godina, što je brže nego što se ranije mislilo, prema Robinsonu.
Suprotno popularnom vjerovanju da će prašnjavi otisci stopala astronauta misije Apolo na Mjesecu trajati viječno, oni će „definitivno odavno nestati u tom vremenskom okviru“, rekao je Robinson u mejlu.
Sljedeći korak je izračunavanje rizika od udara izbačenog materijala iz kratera na planiranu bazu na Mjesecu, dodao je on
Ta informacija će pomoći inženjerima da ojačaju strukture tako da niko ne mora da brine o šteti, ili da možda brine manje – rekao je on.
